1913-18

Home / 1913-18


1913

Na początku 1911 roku we Lwowie narodził się polski skauting i zaczął prężnie rozwijać się w zaborze austriackim. Prawie w tym samym czasie idee skautowe znalazły duże grono odbiorców także na ziemiach zaboru rosyjskiego. W 1912 roku skauting został „zaszczepiony” również w Wielkopolsce. W październiku Cezary Jindra założył pierwszy zastęp skautowy w Poznaniu, który przekształcił się w pierwszą drużynę skautową „Piast”. Pod wpływem tych informacji wśród działaczy Towarzystwa Samopomocy Naukowej powstała myśl zorganizowania na terenie Gniezna skautingu polskiego.

W 1913 roku odwiedził nasze miasto Tadeusz Strumiłło i spotkał się z przedstawicielami organizacji narodowych. Owocem tego spotkania było powołanie 10 marca 1913 roku 1 Drużyny Skautowej „LECH”, na czele której stanął Piotr Sebel. Dla odwrócenia uwagi władz pruskich, a w szczególności policji, drużyna oficjalnie nosiła nazwę „Klubu sportowego LECH”. Członkowie drużyny na tajnych zbiórkach, oprócz ćwiczeń w terenie (terenoznawstwo, sygnalizacja, musztra) prowadzonych na Dalkach, uczyli się historii i języka polskiego.

1914

Rok 1914 to okres wzmożonej i intensywnej pracy. Liczebność drużyny wzrasta do 100 członków. W dniu 14 lutego w „Szkole Tumskiej” na ręce dh. Piotra Sebla pierwsi gnieźnieńscy skauci złożyli przyrzeczenie skautowe. Natomiast 1 czerwca drużyna uczestniczyła w Pierwszym Zlocie Skautów Wielkopolskich w Głuszynie.

Sierpień 1914 roku przyniósł wybuch pierwszej wojny światowej co nie pozostało bez wpływu na pracę gnieźnieńskiego skautingu. Władze pruskie zakazały działalności wszystkim organizacjom polskim. Całe kierownictwo drużyny zostało wcielone do wojska pruskiego, a praca drużyny na krótko zamarła. W październiku 1914, z inicjatywy dh. Józefa Krysińskiego, przystąpiono do reaktywowania drużyny, która wznowiła działalność w grudniu tegoż roku.

1915

Skauci własnymi siłami i z własnych środków wykonali sztandar swojej drużyny. Wykonano go z zielonego sukna o wymiarach 80 cm na 80 cm, na którym z jednej strony umieszczono białego orła z napisem

I. GN. DR. L (I Gnieźnieńska Drużyna „LECH). Na drugiej stronie widniała biała lilijka . 3 maja tegoż roku sztandar został poświęcony i wręczony chorążemu – dh. Stanisławowi Kamińskiemu.

Miesiąc później umundurowani skauci pojawili się ze swoim sztandarem na procesji Bożego Ciała. Wydarzenie to było niezwykłe i wymagało odwagi od członków drużyny, by oficjalnie wystąpić w stroju organizacji uznanej za nielegalną oraz rozwinąć sztandar z zakazanym godłem państwowym. Policja pruska nie bacząc na naruszenie kultu religijnego, usiłowała sztandar skonfiskować. Udaremnili to skauci odgradzając „murem” chorążego, który zdążył sztandar zdjąć z drzewca i zniknąć w tłumie. Policja nie dała jednak za wygraną. Wieczorem tego samego dnia nastąpiły aresztowania skautów i rewizje w ich domach. Następnego dnia aresztowanych zwolniono, lecz rozesłano mandaty karne.

Do kolejnego aktu nieposłuszeństwa wobec zaborcy doszło 15 lipca. Władze pruskie wprowadziły przymusowe ćwiczenia wojskowe dla młodzieży, które odbywały się w każdą niedzielę i święta. Skauci gnieźnieńscy je bojkotowali. Za uchylanie się od ćwiczeń nieposłuszni członkowie drużyny „LECH” otrzymywali mandaty karne, które w wypadku odmowy zapłaty zamieniano na areszt.

W 1915 roku powstała druga drużyna skautów nosząca imię Tadeusza Kościuszki. Skupiała ona w swoich szeregach młodzież rekrutującą się ze starszych klas miejscowego gimnazjum. Jej organizatorem i pierwszym drużynowym był dh Cezary Wiza.

1916

Od 10 do 12 czerwca 1916 roku odbył się Zlot Skautów Wielkopolskich w Wierzenicy. Nie zabrakło tam też gnieźnieńskich drużyn. W zlocie udział wzięło około 400 skautów, którzy uczestniczyli w ćwiczeniach polowych o charakterze wojskowym.

Idea skautingu zyskała coraz więcej zwolenników wśród Polaków mieszkających w Gnieźnie. Dzięki czemu powstała kolejna (już trzecia) drużyna skautowa nosząca imię Henryka Sienkiewicza. Należała do niej młodzież pozaszkolna. Jej głównym organizatorem i pierwszym drużynowym został dh Stanisław Raźniak. W tym samym roku powstała w Gnieźnie Komenda Drużyn Miejscowych (zaczątek hufca męskiego), na czele której stanął drużynowy I DH „Lech” – dh Józef Krysiński.

1917

W maju 1917 roku zostaje utworzona na terenie Gniezna I Drużyna Skautek, która przyjęła nazwę „Wandy – Jadwigi”. Jej drużynową została dh. Waleria Grodzka. W skład drużyny weszło 26 druhen działających w pięciu zastępach. W sierpniu tegoż roku drużyna zmieniła nazwę na I Żeńską Drużynę Skautową im. Królowej Jadwigi. Skautki nie posiadały mundurów, ale latem na spotkaniach i wycieczkach nosiły kolorowe chusteczki na głowie i dlatego Niemcy nazwali drużynę „związkiem chusteczkowym”. Natomiast oficjalnie drużyna była zarejestrowana jako „Klub sportowo-wycieczkowy”.

W dniach 27-28 maja gnieźnieńskie drużyny wzięły udział w Zlocie Skautów Wielkopolskich w Babkach położonych w lasach głuszyńskich. Podczas Zlotu, wraz z innymi 800 skautami z całej Wielkopolski, mogli się wykazać znajomością technik skautowych oraz sprawdzić swoje umiejętności z zakresu wyszkolenia wojskowego.

W dniu 13 sierpnia 1917 r. powołano do życia w Witkowie 1 Drużynę Skautów im. Tadeusza Kościuszki. Jej założycielami byli: ks. wik. Br. Jażkowski, Fr. Świerkowski, H. i J. Rydlewscy oraz H. Cegielski.

Pod koniec 1917 roku zarządzeniem pruskiego dowódcy okręgu wojskowego w Szczecinie skauting gnieźnieński został rozwiązany jako organizacja działająca na szkodę państwa pruskiego. Drużyny skautowe działajace w Gnieźnie rozpoczęły pracę w konspiracji.

1918

3 marca 1918 roku odbyło się pierwsze przyrzeczenie skautek gnieźnieńskich połączone z poświęceniem sztandaru drużyny.

Pomimo oficjalnego rozwiązania drużyn skautowych w Gnieźnie tradycyjnie wzięły one udział w Zlocie Skautów Wielkopolskich w Wierzenicy. Zlot trwał od 19 do 20 czerwca 1918 roku i podczas jego trwania oficjalnie poinformowano uczestników zlotu o decyzji władz pruskich, które postanowiły rozwiązać skauting polski. Rozporządzenie zaborcy, które odczytał po polowej mszy św. ks. Józef Prądzyński, zakazywało działalności wszystkich polskich towarzystw skautowych, a przynależność do nich oraz noszenie ich symboli, elementów umundurowania czy sztandarów groziła karą grzywny lub więzienia.

Jesienią 1918 roku w wyniku wybuchu rewolucji w Niemczech z frontów I wojny światowej powracali do domów gnieźnieńscy skauci. Byli to młodzi mężczyźni wyszkoleni i zahartowani w walkach. Przejęli oni szkolenie wojskowe prowadzone w drużynach. Skauci gnieźnieńscy w porozumieniu z gnieźnieńskim „Sokołem” odbywali regularne ćwiczenia musztry wojskowej i przygotowania do walki z wrogiem. Szkolenie odbywało się koło wieży wodociągowej. Natomiast skautki uczestniczyły w kursie sanitarnym organizowanym przez dr. Krukowskiego.

Wybuch Powstania Wielkopolskiego nie zaskoczył gnieźnieńskich drużyn. Skauci brali udział w zdobywaniu magazynu broni w koszarach piechoty. Natomiast Józef Krysiński uruchomił centralę telefoniczną, co umożliwiło łączność ze Sztabem Generalnym w Poznaniu oraz wszystkimi oddziałami powstańczymi działającymi w terenie, co bardzo pozytywnie wpłynęło na dalszą akcję powstańczą w północno-zachodniej Wielkopolsce.

Również skautki nie były bierne wobec grudniowych wydarzeń. Dzięki wcześniejszemu przeszkoleniu sanitarnemu mogły pełnić służbę w ramach działań Czerwonego Krzyża. Pomagały w kuchni i na stacji – w punktach organizowanych przez Czerwony Krzyż. Natomiast starsze druhny dyżurowały w szpitalach wojskowych oraz biurach powstańczych i komendach dworcowych.